Alçı ve botla yaşam
Yük azaltma, diyabetik taban yarasının en etkili tedavisi. Ama aynı zamanda hastanın en çok zorlandığı tedavi. Alçı ya da bot takıldığı gün hayat düzeni değişiyor: banyo zorlaşıyor, araba kullanmak kısıtlanıyor, iş hayatı etkileniyor.
Bu sayfa o dönemi geçirmek için. Hastalarımızın bulduğu çözümleri de buraya topladık.
Önce neden
Alçı ya da botu çıkarma isteği hep aynı anda geliyor: ikinci haftanın sonunda, hasta kendini iyi hissettiğinde.
Oysa yaranın kapanması, basıncın sürekli kalkmasına bağlı. Bir saat çıplak yürümek, günün geri kalanında kazanılanı geri alabiliyor. Kılavuzlar tam bu nedenle çıkarılamayan cihazları ilk tercih olarak öneriyor; çünkü çıkarılabilen cihazla tedavi edilen hastaların önemli bölümü cihazı gün içinde çıkarıyor ve yara kapanmıyor.
Yani alçının “zahmetli” kısmı, tedavinin kendisi.
Banyo
- Ticari su geçirmez alçı kılıfı kullanın. Çöp poşeti ve bantla yapılan çözümler sızdırıyor.
- Duş sandalyesi işi kolaylaştırıyor; ayakta tek bacak üzerinde durmak hem yorucu hem düşme riski.
- Duş başlığını elde tutulabilir modele çevirmek, oturarak duş almayı mümkün kılıyor.
- Banyo zeminine kaymaz paspas koyun.
- Alçı ıslandıysa kurutma makinesiyle kurutmayı denemeyin; arayın. Islak alçı deride kısa sürede yara açıyor.
Uyku
Alçı gece de çıkmıyor. İlk günler zor geçiyor, sonra alışılıyor.
- Bacağın altına bir yastık koymak ödemi azaltıyor ve rahatlık sağlıyor
- Yatak çarşafının alçıya takılmaması için ayak ucunu gevşek bırakın
- Yanda yatarken alçılı bacağın altına ince bir yastık
Ödem ve şişlik
İlk haftalar ayak ve bacakta şişlik olabiliyor.
- Gün içinde birkaç kez bacağınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın (yatıp bacağın altına iki yastık)
- Uzun süre sarkık oturmayın
- Parmaklarınızda renk değişikliği, uyuşma artışı ya da alçının sıkmaya başlaması durumunda bekleyin demiyoruz — arayın
Yürüme ve düşme riski
Alçı yürüyüşü değiştiriyor ve düşme riskini artırıyor. Diyabetik hastada düşme, kırıkla sonuçlandığında tabloyu çok daha zorlaştırıyor.
- Diğer ayağınıza tabanı yüksek, dengeleyici bir ayakkabı alın; iki ayak arasındaki yükseklik farkı belinizi ve dengenizi bozuyor
- Gerekiyorsa koltuk değneği ya da yürüteç kullanın; gururunuz değil ayağınız öncelik
- Evdeki halı kenarlarını, kabloları ve eşik yüksekliklerini düzenleyin
- Gece kalkarken ışığı açın
Araba
Sağ ayağınızda alçı ya da bot varsa araba kullanmayın. Fren tepkiniz güvenli değil. Sol ayakta alçı varsa, otomatik vitesli bir araçta durum değişiyor ama yine de hekiminize sorun.
Bu, hastaların en çok ihlal ettiği madde. Riski yalnızca kendiniz için almıyorsunuz.
İş
- Masa başı iş: çoğu hasta çalışmaya devam edebiliyor. Ayağı yükseltmek için bir tabure yeterli.
- Ayakta çalışılan iş: süre kısıtlaması gerekiyor; işyeriyle konuşulması gereken bir dönem.
- Ağır iş, merdiven, inşaat, uzun yürüme gerektiren işler: bu dönemde uygun değil.
İş kaybı endişesi, hastaların alçıyı bırakmasının en gerçek nedenlerinden biri. Bunu baştan konuşuyoruz; rapor ve süre planlaması tedavinin parçası.
Alçı yenileme
Total temas alçısı tipik olarak iki haftada bir yenileniyor. Nedeni: şişlik azaldıkça alçı bollaşıyor, bol alçının içinde ayak hareket ediyor ve alçının kendisi yara açıyor.
Yenileme sırasında yara kontrol ediliyor, ölçülüyor, gerekiyorsa debridman yapılıyor. Yani randevu sadece alçı değişimi değil, tedavinin takibi.
Hemen arayın
- Alçı içinde yeni bir ağrı ya da yanma
- Alçıdan ıslaklık, akıntı, koku gelmesi
- Ateş, titreme, halsizlik
- Parmaklarda renk değişikliği, morarma
- Alçının gevşemesi, dönmesi, kırılması
- Alçı kenarının deriyi kesmesi
- Kan şekerinin açıklanamayan yükselmesi
Bu durumlarda bir sonraki randevuyu beklemek doğru değil.
Alçıdan sonra
Alçı çıktığında iş bitmiyor. O noktadan sonra basınç dağıtan tabanlık ve uygun ayakkabı dönemi başlıyor ve bu kalıcı. Yeni kapanmış yaranın derisi aylarca ince kalıyor; ilk haftalarda eski ayakkabıya dönmek en sık nüks nedeni.
Ayrıntı: Diyabetik ayakta ayakkabı seçimi
Kaynaklar
- Bus SA, Armstrong DG, Crews RT, Gooday C, Jarl G, Kirketerp-Møller K, Viswanathan V, Lazzarini PA. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes: IWGDF 2023 update. International Working Group on the Diabetic Foot, 2023. https://iwgdfguidelines.org/guidelines-2023/
- Armstrong DG, Tan TW, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic Foot Ulcers: A Review. JAMA. 2023;330(1):62-75. doi:10.1001/jama.2023.10578
- Wukich DK, Schaper NC, Gooday C, ve ark. Guidelines on the diagnosis and treatment of active Charcot neuro-osteoarthropathy in persons with diabetes mellitus (IWGDF 2023). Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2024;40(3):e3646. doi:10.1002/dmrr.3646