Evde ayak kontrolü
His kaybı olan bir ayakta yara, acıtmadığı için fark edilmiyor. Hastalar yarayı genelde çorapta kan ya da akıntı lekesi gördüklerinde keşfediyor — yani yara açıldıktan günler sonra.
Günlük kontrol bu gecikmeyi ortadan kaldırıyor. Bir dakika sürüyor ve diyabetik ayakta yapabileceğiniz en etkili tek şey.
Her gün bakılacaklar
Akşam, ayağınızı yıkadıktan sonra, iyi ışıkta:
- Taban. Göremiyorsanız yere ayna koyun ya da birinden bakmasını isteyin. Telefonla fotoğraf çekip bakmak da işe yarıyor.
- Parmak araları. Nemli kalan ve mantar gelişen yerler. Parmakları aralayarak bakın.
- Parmak uçları ve tırnak kenarları.
- Topuk ve topuk kenarı. Çatlak var mı.
- Ayak sırtı ve bilek.
- Nasırlar. Yeni mi, kalınlaştı mı, altında renk değişikliği var mı.
- Isı ve şişlik. İki ayağınızın sırtına elinizin tersiyle dokunun. Biri diğerinden belirgin sıcaksa bu bir uyarı.
Hangi bulguda randevu beklemeden aranır
- Yeni açılmış bir yara, çatlak, kabarcık ya da su toplaması
- Nasırın altında koyu renk değişikliği (altında kanama olabilir)
- Ayakta şişme, kızarıklık, ısı artışı — ağrı olmasa bile
- Tırnak kenarında iltihap, akıntı
- Kötü koku
- Siyahlaşma
- Parmak arasında beyazlaşma, ıslak görünüm
- Yeni başlayan, dinlenirken de geçmeyen ayak ağrısı
Son maddeyi özellikle yazıyoruz: his kaybı olan birinde yeni başlayan ağrı önemsiz değil, tam tersine önemli bir bulgu.
Günlük bakım
Yıkama. Ilık suyla. Suyun sıcaklığını elinizle değil, dirseğinizle ya da termometreyle kontrol edin — ayağınız sıcağı yanlış hissediyor. Ayağı suda uzun süre bekletmeyin.
Kurulama. Özellikle parmak aralarını iyice kurulayın. Nemli kalan parmak arası mantar ve çatlak yapıyor.
Nemlendirme. Topuk ve ayak sırtına nemlendirici krem sürün. Parmak aralarına sürmeyin — orada nem istemiyoruz.
Tırnak kesimi. Düz kesin, kenarları oymayın, çok kısa kesmeyin. Göremiyorsanız ya da elleriniz yetmiyorsa kendiniz kesmeyin; bir yakınınız ya da bu konuda deneyimli bir sağlık çalışanı yapsın.
Çorap. Dikişsiz ya da dikişi dışta, sıkmayan, pamuklu. Her gün değiştirin. Çorabı giymeden içini elinizle kontrol edin.
Ayakkabı. Giymeden önce içine elinizi sokun. Taş, çakıl, kırık astar, kalem, oyuncak — hastalarımızın ayakkabısından çıkan şeylerin listesi uzun ve hiçbiri hissedilmemiş.
Kesinlikle yapılmayacaklar
- Çıplak ayakla yürümek. Ev içinde de. Sadece terlikle de değil — arkası açık terlik ayağı korumuyor.
- Nasır bandı, nasır ilacı, nasır kesmek. Diyabetik ayakta bunların her biri yara açıyor.
- Sıcak su torbası, elektrikli battaniye, soba veya kalorifer önünde ayak ısıtmak. His kaybı olan ayakta yanık fark edilmiyor. Her kış bu nedenle gelen hastalarımız oluyor.
- Yaraya tentürdiyot, oksijenli su, bitkisel yağ, diş macunu, kül ve benzeri uygulamalar.
- Kendi kendine antibiyotik başlamak ya da eski antibiyotiklerden kalanı kullanmak.
- Pedikür salonlarında aletle nasır ve tırnak işlemi yaptırmak — yaralanma ve enfeksiyon riski.
- “Geçer” diyerek beklemek. Diyabetik ayakta bir hafta uzun bir süre.
Düzenli profesyonel bakım
Kalın nasır, kalınlaşmış tırnak ve ayak deformitesi olan hastalarda evde bakım yetmiyor. Nasırın düzenli aralıklarla deneyimli bir kişi tarafından incelmesi, yara açılmasını önlüyor. Bunu kendi başınıza yapmaya çalışmak en sık yara nedeni.
Hangi sıklıkla hekim kontrolü
Risk düzeyine göre değişiyor. His kaybı, deformite, dolaşım bozukluğu ya da geçirilmiş yara/ampütasyon öyküsü varsa kontroller sıklaşıyor. Hiç yarası olmamış, hissi normal bir diyabetikte yılda bir ayak muayenesi; riskli gruplarda bu aralık aylara kadar iniyor.[1]
Kontrolde yapılan şey sadece “bakmak” değil: his testi, nabız muayenesi, basınç noktalarının değerlendirilmesi ve nasır bakımı.
Kaynaklar
- IWGDF Practical Guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). International Working Group on the Diabetic Foot. https://iwgdfguidelines.org/guidelines-2023/
- Armstrong DG, Tan TW, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic Foot Ulcers: A Review. JAMA. 2023;330(1):62-75. doi:10.1001/jama.2023.10578
- Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). https://iwgdfguidelines.org/guidelines-2023/