Sık sorulan sorular
Yara ve iyileşme
Her kapanmayan yara ampütasyonla sonuçlanmıyor. Ama kapanmayan bir yara, kapanmış bir yaradan belirgin biçimde riskli. Bu yüzden “biraz daha bekleyelim” yaklaşımı diyabetik ayakta en pahalı yaklaşım. Dört hafta sonunda yara yarıya inmediyse planın gözden geçirilmesi gerekiyor.
Yaraların yaklaşık yüzde 30-40’ı 12 hafta içinde kapanıyor.[1] Süreyi en çok etkileyen şeyler: yük azaltmaya uyum, ayağa giden kan akımı, kemik tutulumu olup olmaması ve beslenme durumu. Ayrıntı: Şeker yarası ne zaman kapanır
Evet. His kaybı olan bir ayakta ağrının olmaması yaranın hafif olduğunu göstermiyor; tam tersine, ağrı olmadığı için yara geç fark ediliyor ve derinleşiyor. Ağrısız yara, ciddi yara olabilir.
Hayır. Yeniden açılma oranı birinci yılda yüzde 42, beşinci yılda yüzde 65 civarında.[1] Kapanma sonrası dönem — tabanlık, ayakkabı, nasır bakımı, düzenli kontrol — ayrı bir tedavi dönemi.
Pansuman ve bakım
Diyabetik ayak yarasında belirli bir örtünün diğerlerine kesin üstünlüğü gösterilmiş değil. Seçim yaranın akıntısına, derinliğine ve çevre derinin durumuna göre yapılıyor. Pahalı örtü, doğru yük azaltmanın yerini tutmuyor.
Yıkama ve örtü değişimini evde yapabilirsiniz. Ama ölü doku ya da nasır kesmeyin; makas, tırnak makası ve nasır bandı diyabetik ayakta yeni yara açıyor. Ayrıntı: Yara bakımı ve pansuman
Yara yatağına uygulanması önerilmiyor; yeni oluşan dokuya zarar veriyor. Hangi solüsyonu kullanacağınızı hekiminiz söyleyecek; çoğu yarada serum fizyolojik yeterli.
Alçı ve yük azaltma
Taban yaralarında kılavuzlar ilk tercih olarak çıkarılamayan diz altı cihaz öneriyor; bu bir total temas alçısı ya da çıkarılamaz hale getirilmiş yürüme botu olabilir.[2] İkisi arasındaki seçim ayağınızın durumuna ve cilt yapınıza göre yapılıyor.
Evet, alçı yürümeye uygun şekilde hazırlanıyor. İlk günler tedirgin edici, sonra alışılıyor. Ayrıntı: Alçı ve botla yaşam
Hayır. Yaranın kapanması, basıncın sürekli kalkmasına bağlı. Gece çıkarmak, gündüz kazanılanı geri alıyor.
Su geçirmez alçı kılıfı ve oturarak duş. Alçı ıslanırsa bekleyip kurumasını ummayın; arayın.
Charcot ayağı
Önemli. Travma olmadan gelişen şişme, kızarıklık ve ısı artışı, diyabetik bir ayakta Charcot nöroartropatisinin ilk bulgusu olabilir. Bu dönemde yapılan tedavi ayağın şeklini koruyor; gecikme kalıcı deformiteyle sonuçlanıyor.
Normal röntgen Charcot’u dışlamıyor. Erken dönemde röntgen tamamen normal olabilir. Klinik şüphe varsa ileri görüntüleme (MR) gerekiyor.[3]
Aylarla ölçülüyor. Yayınlanmış bir hasta serisinde alçı süresinin ortancası 4,3 ay; hastaların dörtte birinde 7,8 ayın üzerinde.[4] Süreyi takvim değil, ayağın ısısı ve görüntüleme bulguları belirliyor.
Enfeksiyon ve kemik
Kemik enfeksiyonu olasılığının arttığı anlamına geliyor. Bu bulgu varsa röntgen, gerekiyorsa MR ve kemik örneği ile değerlendirme yapılıyor.[5] Ayrıntı: Kemik iltihabı (osteomyelit)
Yumuşak doku enfeksiyonunda genelde bir-iki hafta. Kemik enfeksiyonunda enfekte kemik yerinde bırakıldıysa altı haftaya kadar uzuyor; cerrahi olarak tamamı çıkarıldıysa süre günlerle ölçülecek kadar kısalıyor.[5]
Apse, ölü doku, yayılan derin enfeksiyon ve geniş kemik yıkımı antibiyotikle çözülmüyor. Bu durumlarda cerrahi gerekiyor. Her kemik enfeksiyonu ise ameliyat gerektirmiyor; seçili hastalarda uzun antibiyotik tedavisi yeterli olabiliyor.
Cerrahi
Acil bir enfeksiyon varsa beklenmiyor. Planlı cerrahide ise kan şekeri, beslenme durumu ve ayağa giden kan akımı önce düzeltiliyor; aksi halde ameliyat iyileşmiyor.
Yapılan işleme göre günlerden aylara değişiyor. Charcot düzeltme cerrahisi en uzun yük vermeme dönemini gerektiriyor. Ayrıntı: Ameliyat sonrası ne zaman yürürüm
Bazı durumlarda ampütasyon doğru karardır. Bazı durumlarda ise dolaşımın açılması, sınırlı bir kemik rezeksiyonu ya da basınç noktasını kaldıran bir cerrahi ayağı kurtarabiliyor. İkinci görüş almak makul; gelirken görüntülemelerinizi ve kültür sonuçlarınızı getirin. Ayrıntı: Ayak kurtarma ve minör ampütasyon
Minör ampütasyon (parmak ya da ön ayak düzeyi) sonrasında hastaların çoğu kendi ayağıyla, protez olmadan yürümeye devam ediyor. Başparmak alındığında yürüyüşün alışması daha uzun sürüyor ve tabanlık düzeni daha önemli hale geliyor.
Randevu ve süreç
Varsa önceki röntgen ve MR görüntüleri, damar görüntülemeleri, kültür sonuçları, kullandığınız ilaçların listesi, son HbA1c ve kreatinin sonucu, kullandığınız ayakkabı ve tabanlık.
Yara ölçülüyor, his ve dolaşım değerlendiriliyor, röntgen çekiliyor ve o gün bir plan çıkarılıyor: ne yapılacak, kaç haftada ne beklenecek, hangi durumda hemen aranacak.
Biz ortopedi ve travmatoloji uzmanı olarak tedavinin cerrahi ve biyomekanik tarafını yürütüyoruz. Kan şekeri yönetimi için endokrinoloji, antibiyotik tedavisi için enfeksiyon hastalıkları, dolaşım için kalp-damar cerrahisi ve girişimsel radyoloji ile birlikte çalışıyoruz.
Kaynaklar
- Armstrong DG, Tan TW, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic Foot Ulcers: A Review. JAMA. 2023;330(1):62-75. doi:10.1001/jama.2023.10578
- Bus SA, Armstrong DG, Crews RT, ve ark. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes: IWGDF 2023 update. International Working Group on the Diabetic Foot, 2023. https://iwgdfguidelines.org/guidelines-2023/
- Wukich DK, Schaper NC, Gooday C, ve ark. Guidelines on the diagnosis and treatment of active Charcot neuro-osteoarthropathy in persons with diabetes mellitus (IWGDF 2023). Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2024;40(3):e3646. doi:10.1002/dmrr.3646
- Griffiths DA, Kaminski MR. Duration of total contact casting for resolution of acute Charcot foot: a retrospective cohort study. Journal of Foot and Ankle Research. 2021;14(1):44. doi:10.1186/s13047-021-00477-5
- Senneville É, Albalawi Z, van Asten SA, ve ark. IWGDF/IDSA guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (IWGDF/IDSA 2023). Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2024;40(3):e3687. doi:10.1002/dmrr.3687